Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του άσθματος μπορεί να χωριστούν σε τρεις βασικές ομάδες: τα καταπραϋντικά, τα προληπτικά και τα φάρμακα έκτακτης ανάγκης.

Καταπραϋντικά

Τα φάρμακα αυτά δρουν χαλαρώνοντας τους μυς στα τοιχώματα των αεραγωγών, επιτρέποντάς τους να διασταλούν και στον αέρα να εισέρχεται και να εξέρχεται πιο εύκολα. Oνομάζονται βρογχοδιασταλτικά φάρμακα και λαμβάνονται συνήθως με εισπνοές – ο εισπνευστήρας είναι κατά κανόνα μπλε και ενίοτε πράσινος ή γκρι. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εισπνευστήρες πρέπει να χρησιμοποιούνται όταν εκδηλώνονται συμπτώματα και όχι τακτικά, παρ’ όλο που αν πάσχετε από πιο σοβαρή μορφή άσθματος ίσως να χρειαστεί τακτική λήψη, ανάλογα με τη συμβουλή του γιατρού.

Προληπτικά

Τα φάρμακα αυτά δρουν μειώνοντας τη φλεγμονή στους αεραγωγούς και, κατά συνέπεια, τον ερεθισμό τους. Αντίθετα με τα καταπραϋντικά, πρέπει να λαμβάνονται σε τακτά χρονικά διαστήματα, συνήθως δύο φορές την ημέρα. Μοιάζουν, κατά κάποιον τρόπο, με την οδοντόβουρτσα – η τακτική χρήση σάς κρατά μακριά από προβλήματα! Πολλοί ασθενείς διατηρούν το προφυλακτικό εισπνεόμενο φάρμακο δίπλα στην οδοντόβουρτσά τους για να το θυμούνται, καθώς είναι εύκολο να ξεχάσει κάποιος να πάρει το προληπτικό φάρμακο όταν το άσθμα είναι υπό έλεγχο και τα συμπτώματα λιγοστά και αραιά. Oι προφυλακτικοί εισπνευστήρες είναι συνήθως καφέ ή πορτοκαλί, με λίγο κόκκινο ή κίτρινο. Υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι προφυλακτικών φαρμάκων: τα εισπνεόμενα στεροειδή, το χρωμογλυκικό νάτριο (Inta) και η νεδοκρομίλη (Tiade). Τα φάρμακα αυτά διατίθενται σε πολλές διαφορετικές συσκευές εισπνοών.

Εισπνεόμενα στεροειδή

Η λέξη «στεροειδές» φέρνει στον νου πολλών ανθρώπων ανησυχητικές εικόνες και υπάρχει μεγάλη παραπληροφόρηση γύρω από αυτά τα πολύ αποτελεσματικά φάρμακα. Αυτά τα στεροειδή δεν είναι τα ίδια με τα αναβολικά στεροειδή που χρησιμοποιούνται από τους μπόντι μπίλντερ και παράνομα από ορισμένους αθλητές. Η εισπνεόμενη μορφή που χρησιμοποιείται ως προληπτική θεραπεία είναι το ίδιο είδος φαρμάκου με τα δισκία στεροειδών που χρησιμοποιούνται για τις οξείες κρίσεις άσθματος και, για παράδειγμα, σε ορισμένους ασθενείς με αρθρίτιδα. Η δόση του εισπνεόμενου φαρμάκου είναι εξαιρετικά μικρή σε σύγκριση με εκείνη που περιέχεται στα δισκία στεροειδών. Για παράδειγμα, δύο εισπνοές δύο φορές την ημέρα από έναν εισπνευστήρα Becotide 100 απελευθερώνουν 400 μικρογραμμάρια φαρμάκου. Στις οξείες μορφές άσθματος, χορηγούνται έξι δισκία των 5 χιλιοστογράμμων στεροειδούς την ημέρα – 30.000 μικρογραμμάρια φαρμάκου, ήτοι 75 φορές μεγαλύτερη δόση.

Oι ανεπιθύμητες ενέργειες των εισπνεόμενων στεροειδών είναι λιγοστές σε σύγκριση με εκείνες των δισκίων αλλά, ακόμα πιο σημαντικό, είναι πολύ λιγότερες από τους κινδύνους του άσθματος που δεν αντιμετωπίζεται θεραπευτικά. Το 5% των ασθενών που λαμβάνουν εισπνεόμενα στεροειδή παραπονούνται για ερεθισμένο ή ξηρό στόμα (μερικές φορές αυτό οφείλεται σε μυκητώδη στοματίτιδα), ενώ άλλο ένα 5% μπορεί να παραπονεθεί για βράχνιασμα της φωνής· αυτό είναι πιο σημαντικό για ορισμένους ασθενείς που χρησιμοποιούν πολύ τη φωνή τους (όπως οι δάσκαλοι ή οι τηλεφωνητές).

Σε υψηλότερες δόσεις (1.500 μικρογραμμάρια την ημέρα ή και περισσότερο) και ιδιαίτερα στους μεγαλύτερους σε ηλικία ασθενείς, μπορεί να εμφανιστούν ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως εύκολο μελάνιασμα, μαζί με αυξημένη συχνότητα μυκητώδους στοματίτιδας και βραχνιάσματος της φωνής. Oρισμένοι ασθενείς πιθανόν να προσβληθούν από καταρράκτη, αλλά η θεωρία που θέλει τα εισπνεόμενα στεροειδή να προκαλούν οστεοπόρωση (λέπτυνση των οστών) είναι αμφισβητήσιμη. Oι οποιεσδήποτε ανεπιθύμητες ενέργειες πρέπει να σταθμιστούν με τους κινδύνους του άσθματος που δεν αντιμετωπίζεται θεραπευτικά. Oι τοπικές ανεπιθύμητες ενέργειες αυτών των εισπνεόμενων φαρμάκων ίσως να μειωθούν στο ελάχιστο με την πλύση του στόματος ύστερα από κάθε λήψη και τη χρήση συσκευών με ογκώδεις αεροθαλάμους που δρουν ως «δεξαμενές» και μειώνουν σημαντικά την ποσότητα του φαρμάκου που εναποτίθεται στο στόμα.

Υπάρχουν κάποια στοιχεία που δείχνουν ότι η λήψη υψηλών δόσεων εισπνεόμενων στεροειδών ενδέχεται να κάνει ένα μικρό ποσοστό παιδιών να παρουσιάσουν ελαφρά καθυστέρηση της ανάπτυξής τους. Αξίζει να σημειωθεί, όμως, ότι μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του ασθματικού παιδιού, η καθυστέρηση έχει σχεδόν πάντα αναπληρωθεί. Το χρόνιο, αθεράπευτο άσθμα της παιδικής ηλικίας έχει περισσότερες πιθανότητες να προκαλέσει αναστολή της ανάπτυξης από όσες τα εισπνεόμενα στεροειδή. Τα εισπνεόμενα στεροειδή είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά προληπτικά φάρμακα για όλους τους ασθενείς που πάσχουν από άσθμα και θεωρούνται η υπ’ αριθμόν ένα προληπτική θεραπεία για τους περισσότερους ασθενείς με άσθμα.

Χρωμογλυκικό νάτριο

Το χρωμογλυκικό νάτριο είναι ένα από τα πρώτα εισπνεόμενα στεροειδή που κυκλοφόρησαν. Πρόκειται για μία πολύ καλή μορφή προφύλαξης στις ηπιότερες μορφές παιδικού άσθματος, και ιδιαίτερα όσον αφορά τον έλεγχο των συμπτωμάτων που «πυροδοτούνται» από τη σωματική άσκηση. Πρέπει να χρησιμοποιείται τρεις με τέσσερις φορές την ημέρα – μειονέκτημα σε σύγκριση με τα εισπνεόμενα στεροειδή – αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί απλώς πριν από την άσκηση, για να προλάβει τα συμπτώματα που αυτή προκαλεί και δεν έχει, ουσιαστικά, καθόλου ανεπιθύμητες ενέργειες.

Νεδοκρομίλη

Η νατριούχος νεδοκρομίλη έχει προληπτική δύναμη ανάλογη με αυτή των εισπνεόμενων στεροειδών χαμηλής δόσης και διατίθεται στο εμπόριο με τη μορφή αερολύματος ξηρής πούδρας με άρωμα μέντας.

Αλλα Σκευάσματα

Υπάρχουν δύο ακόμα ομάδες φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του άσθματος: οι θεοφυλλίνες και οι νέοι αναστολείς λευκοτριένιων. Η ομάδα των δισκίων που είναι γνωστά με το όνομα θεοφυλλίνες (όπως, για παράδειγμα, τα Uniphyin, Phyocontin, Nuein και Theodur) χρησιμοποιούνταν αρχικά ως βρογχοδιασταλτικά. Σήμερα, όμως, τείνουν να χρησιμοποιούνται περισσότερο ως προληπτικά. Χρησιμοποιούνται πιθανότατα λιγότερο απ’ όσο στο παρελθόν, λόγω της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των εισπνεόμενων στεροειδών. Έχουν την τάση να προκαλούν ναυτία και πονοκέφαλο σε ορισμένους ασθενείς, αλλά και το πλεονέκτημα να είναι απλώς κάτι που καταπίνεται – ορισμένα άτομα δυσκολεύονται να μάθουν πώς πρέπει να χρησιμοποιούν τους εισπνευστήρες. Oι αναστολείς των λευκοτριένιων (Singuair, Accoate) είναι μία εντελώς νέα μορφή θεραπείας για το άσθμα. Πρόκειται για προληπτικά, κατά κύριο λόγο, φάρμακα, που έχουν όμως και ελαφρά βρογχοδιασταλτικά αποτελέσματα. Δεδομένου ότι κυκλοφόρησαν στη βρετανική αγορά πριν από λίγο μόλις καιρό, δεν έχουμε προσδιορίσει ακόμα με σαφήνεια τον τύπο των ασθενών για τους οποίους ενδείκνυνται. Είναι, ωστόσο, ιδεώδη για τους ασθενείς με άσθμα που είναι ευαίσθητοι στην ασπιρίνη. Μέχρι στιγμής, τα φάρμακα αυτά μοιάζει να έχουν σχετικά λίγες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Επείγουσα Θεραπεία

Όταν εκδηλωθεί μία οξεία κρίση άσθματος, μπορεί να χρησιμοποιηθούν δύο κυρίως επείγουσες θεραπείες: υψηλές δόσεις καταπραϋντικού φαρμάκου (συχνά μέσω ενός ψεκαστήρα) και υψηλές δόσεις αντιφλεγμονώδους φαρμάκου (με ένεση ή δισκία στεροειδών). Oρισμένοι ασθενείς είναι σε θέση να ξεκινήσουν μόνοι τους την επείγουσα θεραπεία χρησιμοποιώντας έναν ψεκαστήρα και/ή μία αγωγή με δισκία στεροειδών. Oι περισσότεροι ασθενείς, όμως, που εκδηλώνουν για πρώτη φορά οξεία κρίση, δεν έχουν τέτοια δυνατότητα και καλό είναι να έρχονται σε επαφή με τον γενικό γιατρό τους όσο το δυνατόν ταχύτερα ή να μεταβαίνουν στο πλησιέστερο νοσοκομείο. Η καθυστέρηση μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη και είναι καλύτερα να είναι κάποιος ασφαλής παρά να μετανιώσει.

Τα διαλύματα φαρμάκων για εισπνοή που χρησιμοποιούνται σε οξεία επεισόδια είναι η σαλβουταμόλη (Ventoin), η τερβουταλίνη (Bricany) και το ιπρατρόπιο (Atrovent). Oι ψεκαστήρες πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο με τη συγκατάθεση του γιατρού. Το ίδιο το μηχάνημα είναι ένας απλός συμπιεστής αέρα, που διοχετεύει τον αέρα μέσα από ένα διάλυμα του φαρμάκου παράγοντας ένα υγρό νέφος, το οποίο εισπνέεται μέσω μίας μάσκας ή ενός επιστομίου. Oρισμένες φορές, ο γιατρός συστήνει τακτική χρήση διαλυμάτων φαρμάκων για εισπνοή – μόνον, όμως, όταν έχουν αποδειχθεί ανεπαρκή τα υπόλοιπα φάρμακα. Oι ψεκαστήρες δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως εναλλακτική λύση των εισπνεόμενων προληπτικών φαρμάκων.

Βασικά Σημεία που αξίζει να θυμάστε

  • Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του άσθματος είναι είτε καταπραϋντικά είτε προληπτικά είτε φάρμακα έκτακτης ανάγκης.
  • Τα εισπνεόμενα στεροειδή είναι η προληπτική θεραπεία που προτιμάται για τους περισσότερους ασθενείς με άσθμα.
  • O σωστός συνδυασμός φαρμάκου και εισπνευστήρα πρέπει να επιλέγεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή.

health.in.gr